วัดธาตุประสิทธิ์ แต่เดิมชื่อ “วัดธาตุ” ตั้งขึ้นพร้อมกับการสร้างบ้านนาหว้า
เมื่อครั้งไทญ้อจากเมืองปุ่งลิงอพยพหาทำเลสร้างบ้านเมือง จนมาพบทำเลบริเวณ
บ้านนาหว้าปัจจุบันมีเจดีย์เก่าแก่ที่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างมาในสมัยใด
ลักษณะเป็นเจดีย์รูปสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง ฐานเจดีย์กว้างด้านละ
ประมาณ ๗ เมตร เท่ากันทั้งสี่ด้าน สูงประมาณ ๓๐ เมตร ฐานซ้อนกัน
เป็นชั้นๆ อิฐที่ใช้ทำการก่อสร้างเป็นอิฐขนาดใหญ่ มีซุ้มจัตุรมุข เชื่อว่าแต่เดิม
คงมีพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่ พระเจดีย์องค์นี้มีลักษณะคล้ายกับ
เจดีย์วัดศรีบุญเรือง บ้านเวียงคุก หรือเจดีย์วัดนาค ชานนครเวียงจันทน์
สันนิษฐานว่า อาจสร้างรุ่นราวคราวเดียวกัน แต่เจดีย์ในอีสานสมัยโบราณ
ส่วนใหญ่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์จากกษัตริย์ล้านช้าง ได้แก่ พระเจ้าโพธิสาร
พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช (เจ้าเชษฐวังโส) พระเจ้าบัณฑิตโพธิสารหรือ
พระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๒ (ตำนานธาตุโพ่น เรียก พระยาแสนหลวงนคร
ตำนานธาตุพนม  เรียกพระเจ้านครหลวงพิชิตทศทิศราชธานีศรีโคตรบูรหลวง
หรือพระเจ้าขัติยวงศาราชบุตร มหาฤาไชยไตรทศฤาเดชเชษฐบุรี ศรีโคตรบูรณ์
หลวงก็เรียก นามเดิมคือเจ้าองค์หล่อ) พระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช เป็นต้น

พระเจดีย์เก่าบ้านนาหว้านี้ จากคำบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่รุ่นปู่ ย่า ตา ทวด
ได้ไปค้าขายทางพม่าตอนใต้ มีผู้ถามถึงเจดีย์บ้านนาหว้า และบอกว่าสมัยรุ่นปู่
ย่า ตา ทวด ของพวกเขาเคยมาอยู่บ้านนาหว้าและเคยบูรณปฏิสังขรณ์
พระเจดีย์ แต่ได้ถูกพม่ากวาดต้อนเป็นเชลยไปอยู่เมืองพม่า

พ.ศ. ๒๔๓๖ (ก่อนเกิดเรื่องผีบุญ พ.ศ. ๒๔๔๓ /๗ปี) ในฤดูหนาว
พระเจดีย์องค์นี้ได้หักพังลง โดยหักพังไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้
(จากคำบอกเล่าของจารย์ดอน  รักษาเคน ซึ่งได้รับการบอกเล่าต่อมาจากปู่
คือ ทิดโคง  โดยเล่าว่าขณะที่พระธาตุหักพังลงมานั้น ทิดโคงกำลังนั่งผิงไฟอยู่ใต้ต้นมะขาม)
โดยหักพังลงเป็นระยะความสูงจากระดับดินประมาณ ๕ เมตร
(ครูสนธิ์  วงศ์พัฒน์ ซึ่งเคยเขียนประวัติบ้านนาหว้าและวัดธาตุประสิทธิ์
ในหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพพระครูประสิทธิ์ศึกษากร
(สิงห์  ธมฺมวโร) กล่าวไว้ว่าตนบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๔
เคยขึ้นไปทำความสะอาดบนฐานเจดีย์ที่หัก มีต้นไม้เล็กๆ และหญ้าปกคลุมอยู่
พบบาตรขนาดใหญ่หลายใบตั้งอยู่ ภายในบาตรแต่ละใบ พบพระพุทธรูป
ทองคำ พระพุทธรูปบุด้วยแผ่นเงิน พระพุทธรูปเงินโบราณ พระพุทธรูปทำด้วยว่าน
เกสรดอกไม้ หุ้มเงิน หุ้มทอง พระพุทธรูปทรงเครื่อง และพระพุทธรูปดินเผามีขนาด
แตกต่างกัน จำนวนหลายองค์

คำนมัสการพระธาตุประสิทธิ์

“ชัมพุเขตตะคาเม  ฐิเต  อิมัสสะมิง  อารามะเขตเต  เทวะระตะนะโมลีติ
ราชะทินนะมามะเกนะ  กันโตภาสะมะหาเถเรนะ  สัทธิง  เถรานุเถเรหิ
อิมัสสะมิง  พุทธะปะระสิทธิเจติเย  อานีตัง  ฐาปิตัง  จะตุททะสะ
พุทธะธาตุญจะ  อะระหันตะธาตุญจะ  จะตุสังเวชะนียะมัตติกัญจะ  สิระสา
เม  นะมามิ  สัพเพปิ  อันตะรายา เม  มาเหสุง  ตัสสะ  เตชะสาฯ


ข้าขอกราบไหว้พระธาตุพระพุทธเจ้า และอรหันตธาตุเจ้า รวมสิบสี่
พระองค์ และดินจากสังเวชนียสถาน ๔ แห่ง คือที่ประสูติ ตรัสรู้ แสดงพระ
ธรรมจักร และปรินิพพาน ที่พระเทพรัตนโมลี กันโตภาสะมหาเถระ พร้อม
ด้วยพระเถรานุเถระทั้งหลายได้นำมาประดิษฐานไว้แล้ว ในพระธาตุประสิทธิ์
อันตั้งอยู่ท่ามกลาง ณ วัดธาตุประสิทธิ์ บ้านนาหว้านี้ ด้วยเดชแห่งการกราบไหว้
นมัสการนั้นขออันตรายทั้งหลายทั้งปวง อย่าได้มีแล้วแก่ข้าพเจ้าทุกเมื่อเทอญฯ

  VATTHATPRASIT  NAWA NAKHONPANOM  
  06/11/2017 3:33 PM